Skip to content 
ලංකාවේ අලුතින් business එකක් ආරම්භ කරන ඕනෑම කෙනෙකුගේ ලොකුම හීනයක් තමයි තමන්ගේම කියලා ලියාපදිංචි ව්යාපාර නාමයක් (Business Registration) පවත්වාගෙන යන එක. නමුත්, ලංකාවේ business එකක් ලියාපදිංචි කිරීමේ ක්රියාවලියේදී බොහෝ දෙනෙක් නොදැනුවත්කම් කරන වැරදි නිසා පසුව විශාල නීතිමය සහ මූල්යමය ගැටලුවලට මුහුණ දීමට සිදු වෙනවා.
vyapara.lk කියවන ඔබ වෙනුවෙන්ම, ශ්රී ලංකාවේ ව්යාපාරයක් ලියාපදිංචි කිරීමේදී බහුලවම සිදුවන වැරදි සහ ඒවායින් බේරෙන්නේ කොහොමද කියන එක ගැන මේ ලිපියෙන් සාකච්ඡා කරමු
1. ව්යාපාරික ව්යුහය (Business Entity) වැරදියට තෝරා ගැනීම
ලංකාවේ ව්යාපාර ලියාපදිංචි කරන්න පුළුවන් ප්රධාන ක්රම කිහිපයක් තිබෙනවා:
- තනි පුද්ගල ව්යාපාර (Sole Proprietorship)
- හවුල් ව්යාපාර (Partnership)
- පුද්ගලික සමාගම් (Private Limited Company – PVT LTD)
බොහෝ දෙනෙක් කරන වැරැද්ද තමයි, තමන්ගේ business එකක් ස්වභාවයට නොගැලපෙන ව්යුහයක් තෝරා ගැනීම. උදාහරණයක් විදියට, විශාල ආයෝජනයක් සහ අවදානමක් සහිත ව්යාපාරයක් “තනි පුද්ගල ව්යාපාරයක්” ලෙස ලියාපදිංචි කළහොත්, ව්යාපාරය පාඩු ලැබුවහොත් ඔබේ පෞද්ගලික දේපළ පවා නීතිය ඉදිරියේ අනතුරේ වැටෙන්න පුළුවන්.
විසඳුම: ව්යාපාරය ආරම්භයේදීම එහි ඉදිරි දැක්ම සහ අවදානම ගැන හිතලා සුදුසුම ක්රමය තෝරාගන්න.
2. ව්යාපාර නාමය (Business Name) සම්බන්ධ ගැටලු
ව්යාපාරයකට නමක් දාන එක ලේසි වැඩක් වුණාට, ඒක ලියාපදිංචි කිරීමේදී ලොකු නීතිමය රාමුවක් තියෙනවා.
- නම පරීක්ෂා නොකිරීම: දැනටමත් ලියාපදිංචි කර ඇති නමක් හෝ ඊට බොහෝ සෙයින් සමාන නමක් තෝරා ගැනීම නිසා ලියාපදිංචිය ප්රතික්ෂේප වෙන්න පුළුවන්.
- තහනම් වචන භාවිතය: “National”, “State”, “Government” වගේ රජයට සම්බන්ධ බව හැඟවෙන වචන හෝ අසභ්ය වචන භාවිතය තහනම්.
- මතක තබා ගන්න: ඔබ තෝරා ගන්නා නම ඔබේ ව්යාපාරයේ අනන්යතාවයයි. එය සරල, මතක හිටින සහ නීතිමය ගැටලුවලින් තොර එකක් විය යුතුමයි.
3. ලිපිනය සහ හිමිකම් ඔප්පු / ගිවිසුම් පිළිබඳ නොසැලකිල්ල
ව්යාපාරයක් ලියාපදිංචි කිරීමේදී ස්ථිර ලිපිනයක් අත්යවශ්යයි. ගොඩක් අය කරන්නේ තමන් දැනට කුලියට ඉන්න නිවසේ ලිපිනය දෙන එක. නමුත් නිවසේ හිමිකරුගෙන් “ව්යාපාරයක් පවත්වාගෙන යාමට අවසරය” (No Objection Letter) ලබාගෙන නොතිබුණොත්, පසුව ප්රාදේශීය ලේකම් කාර්යාලයෙන් සහතික ලබාගැනීමේදී ගැටලු ඇති වෙනවා.
විශේෂයෙන්ම පුද්ගලික සමාගමක් ලියාපදිංචි කිරීමේදී (PVT LTD), ලියාපදිංචි කාර්යාල ලිපිනය නිවැරදිව සඳහන් කිරීම නීතිමය ලේඛන ලැබීමට අත්යවශ්ය කරුණක්.
4. ව්යවස්ථාපිත ලිපි ලේඛන (Articles of Association) ගැන නොදැනුවත්කම
පුද්ගලික සමාගමක් ලියාපදිංචි කිරීමේදී (Form 1) වැදගත්ම ලේඛනයක් තමයි Articles of Association. බොහෝ දෙනෙක් කරන්නේ ලියාපදිංචි කරන ආයතනයෙන් දෙන සාමාන්ය ආකෘතියක් (Standard Template) ඒ විදියටම පාවිච්චි කරන එකයි.
නමුත් ඔබේ ව්යාපාරයේ කොටස් බෙදී යන ආකාරය, අධ්යක්ෂවරුන්ගේ බලතල සහ තීරණ ගන්නා ආකාරය මෙහි පැහැදිලිව සඳහන් විය යුතුයි. පසුව ව්යාපාරික හවුල්කරුවන් අතර ආරවුල් ඇති වන්නේ මේ ලේඛනය හරියට සකස් කර නොතිබීම නිසයි.
5. බදු ලියාපදිංචිය (Tax Registration) අමතක කිරීම
ව්යාපාරය ලියාපදිංචි කළ සැණින් වැඩේ ඉවරයි කියලා හිතන එක ලොකු වැරැද්දක්. ශ්රී ලංකාවේ අලුත් නීති රීති අනුව සෑම ව්යාපාරයක්ම දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුවේ ලියාපදිංචි වී TIN (Taxpayer Identification Number) එකක් ලබාගත යුතුයි.
TIN අංකය නොමැතිව බැංකු ගිණුම් විවෘත කිරීමේදී හෝ අපනයන / ආනයන කටයුතු කිරීමේදී ඔබ දැඩි අපහසුතාවයට පත් විය හැකියි.
6. බැංකු ගිණුම සහ පෞද්ගලික මුදල් පටලවා ගැනීම
මෙය ලංකාවේ කුඩා ව්යාපාරිකයන් අතර බහුලව දක්නට ලැබෙන වැරැද්දක්. ව්යාපාරය ලියාපදිංචි කළ පසුත් තමන්ගේ පෞද්ගලික බැංකු ගිණුම හරහාම ව්යාපාරික ගනුදෙනු සිදු කිරීම ඉතාම අවදානම්.
ව්යාපාරයේ නමින්ම (Business Name) බැංකු ගිණුමක් ආරම්භ කිරීම අත්යවශ්යයි. එසේ නොකළහොත්:
- ව්යාපාරයේ ලාභ පාඩු ගණනය කිරීම අපහසු වේ.
- ආදායම් බදු ගණනය කිරීමේදී ගැටලු ඇති වේ.
- ව්යාපාරයේ වෘත්තීය භාවය (Professionalism) ගිලිහී යයි.
7. බලපත්ර (Licenses) සහ අනුමැතිය ලබා නොගැනීම
ව්යාපාරික නාමය ලියාපදිංචි කිරීම පමණක් ව්යාපාරයක් පවත්වාගෙන යාමට ප්රමාණවත් නැහැ. ඔබ කරන ව්යාපාරයේ ස්වභාවය අනුව අමතර බලපත්ර අවශ්ය වෙන්න පුළුවන්:
- ආහාර ආශ්රිත ව්යාපාර: PHI සහතිකය සහ මධ්යම පරිසර අධිකාරියේ අනුමැතිය.
- සංචාරක ව්යාපාර: ශ්රී ලංකා සංචාරක සංවර්ධන අධිකාරියේ (SLTDA) ලියාපදිංචිය.
- අධ්යාපන ආයතන: අදාළ අමාත්යාංශවල අනුමැතිය.
මෙම අමතර බලපත්ර නොමැතිව ව්යාපාරය පවත්වාගෙන යාම නීති විරෝධී වන අතර, ඕනෑම වෙලාවක ව්යාපාරය වසා දැමීමට රජයට බලය තිබෙනවා.
8. වාර්ෂික වාර්තා (Annual Returns) ඉදිරිපත් නොකිරීම
ඔබේ ව්යාපාරය පුද්ගලික සමාගමක් (PVT LTD) නම්, සෑම වසරකම සමාගම් රෙජිස්ට්රාර් කාර්යාලයට (ROC) වාර්ෂික වාර්තා ඉදිරිපත් කළ යුතුයි. බොහෝ දෙනෙක් ලියාපදිංචි කරලා ඒ ගැන අමතක කරනවා. පසුව වසර ගණනාවක වාර්තා එකතු වූ විට විශාල ප්රමාණයක දඩ මුදල් ගෙවීමට සිදු වෙනවා. ඇතැම් විට සමාගම අසාදු ලේඛනගත (Blacklisted) වීමටත් මෙය හේතුවක් විය හැකියි.
ව්යාපාරයක් ලියාපදිංචි කිරීම කියන්නේ හුදෙක් කොළයකට නමක් ඇතුළත් කිරීම පමණක් නෙමෙයි. එය ඔබ ගොඩනගන ව්යාපාරයේ අත්තිවාරමයි. අත්තිවාරම වැරදුණොත් මුළු ව්යාපාරයම කඩා වැටෙන්න පුළුවන්. ඒ නිසා:
සුදුසුම ව්යාපාර ව්යුහය තෝරන්න.
සියලුම නීතිමය ලේඛන නිවැරදිව පවත්වා ගන්න.
වෘත්තීය සහාය (Legal / Accounting advice) ලබාගන්න මැලි වෙන්න එපා.
ඔබේ ව්යාපාරය නිවැරදිව ලියාපදිංචි කර, ශ්රී ලාංකීය ආර්ථිකයට සක්රීයව දායක වන සාර්ථක ව්යවසායකයෙකු වීමට vyapara.lk අපි ඔබට සුබ පතනවා!
