ශ්රී ලංකාවේ business feild එක තුළ සාර්ථක වීමට වෙළඳපොළ ජය ගැනීම පමණක් ප්රමාණවත් නොවේ. රජයේ බදු නීති පිළිබඳ මනා අවබෝධයක් තිබීම ඕනෑම ව්යවසායකයෙකුගේ මූල්ය ස්ථාවරත්වයට අත්යවශ්ය වේ. විශේෂයෙන්ම 2026 අයවැය යෝජනා සමඟ සුළු හා මධ්ය පරිමාණ ව්යවසායකයින් (SME) සඳහා වන බදු සීමාවන්හි සැලකිය යුතු වෙනස්කම් සිදුවී ඇත.
මෙම ලිපිය හරහා ශ්රී ලංකාවේ නවක ව්යවසායකයෙකු දැනගත යුතු මූලික බදු වර්ග, ලියාපදිංචි වීමේ සීමාවන් සහ සහන පිළිබඳව සරලව පැහැදිලි කෙරේ.
1. බදු හඳුනා ගැනීමේ අංකය (TIN Number)
ව්යවසායකයෙකු ලෙස ඔබ කළ යුතු පළමු කාර්යය වන්නේ දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුවෙන් TIN (Taxpayer Identification Number) අංකයක් ලබා ගැනීමයි. දැනට පවතින නීති අනුව වයස අවුරුදු 18 ට වැඩි සෑම පුරවැසියෙකුම පාහේ මෙය ලබා ගැනීම අනිවාර්ය කර ඇති අතර, business කටයුතු සඳහා බැංකු ගිණුම් විවෘත කිරීමට සහ අනෙකුත් ලියාපදිංචි කිරීම් සඳහා මෙය අත්යවශ්ය වේ.
2. ආදායම් බද්ද (Income Tax)
ඔබේ business එක ලබන ශුද්ධ ලාභය මත ගෙවිය යුතු බද්ද මෙයයි. Business එකේ ස්වභාවය අනුව මෙය කොටස් දෙකකට බෙදිය හැකිය:
- පුද්ගලික ව්යාපාර (Individual/Sole Proprietorship): ඔබ තනි පුද්ගල business එකක් පවත්වාගෙන යන්නේ නම්, ඔබ උපයන ලාභය ඔබේ පුද්ගලික ආදායම ලෙස සැලකේ. වසරකට රුපියල් මිලියන 1.2 ක් (රු. 1,200,000) දක්වා ආදායම බදු රහිත වන අතර ඉන් පසු ආදායම් මට්ටම අනුව 6% සිට 36% දක්වා බදු පනවා ඇත.
- සමාගම් (Companies): ලියාපදිංචි සමාගමක් (Private Limited) සඳහා දැනට පවතින සම්මත ආදායම් බදු අනුපාතය 30% කි.
3. එකතු කළ අගය මත බද්ද (VAT)
SME ව්යාපාරිකයින්ට වඩාත්ම බලපාන බද්ද වන්නේ වැට් (VAT) බද්දයි. 2026 වසරේ සිට ක්රියාත්මක වන පරිදි මෙහි ලියාපදිංචි වීමේ සීමාවන් සංශෝධනය වී ඇත.
- නව ලියාපදිංචි වීමේ සීමාව: මීට පෙර වසරකට රුපියල් මිලියන 60 ක් වූ වැට් ලියාපදිංචි වීමේ සීමාව, 2026 අප්රේල් 1 සිට වසරකට රුපියල් මිලියන 36 දක්වා අඩු කර ඇත.
- එහි තේරුම: ඔබේ ව්යාපාරයේ වාර්ෂික පිරිවැටුම (Turnover) රුපියල් මිලියන 36 ඉක්මවන්නේ නම්, ඔබ අනිවාර්යයෙන්ම වැට් බද්ද සඳහා ලියාපදිංචි විය යුතුය.
- වත්මන් වැට් බදු අනුපාතය: 18% කි.
4. සමාජ ආරක්ෂණ දායකත්ව බද්ද (SSCL)
මෙය business එකේ සමස්ත පිරිවැටුම මත පදනම් වූ බද්දකි. වැට් බද්ද මෙන්ම, මෙහිද ලියාපදිංචි වීමේ සීමාව වසරකට රුපියල් මිලියන 36 දක්වා අඩු කිරීමට යෝජනා වී ඇත. මෙහි බදු අනුපාතය 2.5% කි. පිරිවැටුම මත ගණනය කරන බැවින්, ලාභ ලැබුවත් නැතත් අදාළ පිරිවැටුම් සීමාව ඉක්මවන්නේ නම් මෙය ගෙවීමට සිදුවේ.
SME ව්යවසායකයින් සඳහා ඇති බදු සහන
රජය විසින් සුළු හා මධ්ය පරිමාණ business දිරිමත් කිරීම සඳහා විශේෂ සහන කිහිපයක් හඳුන්වා දී ඇත:
අ) ප්රාග්ධන දීමනා (Enhanced Capital Allowances)
SME ව්යවසායකයින් ව්යාපාරයේ දියුණුව සඳහා යන්ත්ර සූත්ර හෝ උපකරණ මිලදී ගැනීමේදී ලබා දෙන සහන වැඩි කර ඇත. 2026 අයවැය අනුව, ඇමරිකානු ඩොලර් 250,000 කට වඩා වැඩි ආයෝජන සඳහා 100% ක ප්රාග්ධන දීමනා ලබාගත හැකිය. උතුරු පළාතේ businesses සඳහා මෙය 200% දක්වා ඉහළ නංවා ඇත.
ආ) අපනයන ආදායම් සඳහා සහන
ඔබ භාණ්ඩ හෝ සේවා අපනයනය කර විදේශ විනිමය ලංකාවට ගෙන්වන්නේ නම්, එම ආදායම් සඳහා සහනදායී බදු අනුපාත (බොහෝ විට 15%) හෝ ඇතැම් අවස්ථාවල නිදහස් කිරීම් හිමි වේ.
ව්යවසායකයෙකු ලෙස ඔබ සැලකිලිමත් විය යුතු කරුණු
- නිවැරදි ගිණුම් වාර්තා තබා ගැනීම: බදු ගෙවීමට පමණක් නොව, ඔබේ ව්යාපාරයේ ප්රගතිය මැනීමටද මෙය වැදගත් වේ. සියලුම බිල්පත් සහ ලදුපත් ක්රමවත්ව තබා ගන්න.
- RAMIS පද්ධතිය භාවිතය: දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුවේ RAMIS (Revenue Administration Management Information System) ඔස්සේ අන්තර්ජාලය හරහා බදු වාර්තා ඉදිරිපත් කිරීම (e-filing) දැන් අනිවාර්ය වේ.
- නියමිත දිනට බදු ගෙවීම: බදු ගෙවීම ප්රමාද වීමෙන් 10% ක දඩයක් සහ මාසිකව එකතු වන පොලියකට යටත් වීමට සිදු වේ. සාමාන්යයෙන් ආදායම් බදු වාරික සෑම වසරකම අගෝස්තු 15, නොවැම්බර් 15, පෙබරවාරි 15 සහ මැයි 15 යන දිනවලට පෙර ගෙවිය යුතුය.
- වෘත්තීය උපදෙස් ලබා ගැනීම: බදු නීති නිතර වෙනස් වන බැවින්, පළපුරුදු ගණකාධිකාරීවරයෙකුගේ හෝ බදු උපදේශකයෙකුගේ සහය ලබා ගැනීම දිගුකාලීනව ඔබට වාසිදායක වේ.
ව්යාපාරයක් ආරම්භ කිරීමේදී බදු යනු බිය විය යුතු දෙයක් නොව, නිවැරදිව කළමනාකරණය කළ යුතු පිරිවැයකි. 2026 වසරේ සිට ක්රියාත්මක වන රුපියල් මිලියන 36 වැට් සීමාව පිළිබඳව විශේෂයෙන් අවධානය යොමු කරන්න. බදු නීතිවලට අනුකූල වීම මඟින් ඔබේ ව්යාපාරයට රජයේ ටෙන්ඩර් ලබා ගැනීමට සහ බැංකු ණය ලබා ගැනීමට ඇති හැකියාව තහවුරු වේ.
ඔබේ ව්යාපාරය සඳහා TIN අංකයක් ලබාගන්නා ආකාරය පිළිබඳව පියවරෙන් පියවර උපදෙස් මාලාවක් අවශ්යද?
