ශ්‍රී ලංකාවේ Business එකක් නිවැරදිව ලියාපදිංචි කරන්නේ කෙසේද?

ශ්‍රී ලංකාව තුළ අලුතින් business එකක් ආරම්භ කිරීමට බලාපොරොත්තු වන බොහෝ දෙනා මුලින්ම මුහුණ දෙන ප්‍රධාන ගැටලුවක් වන්නේ ව්‍යාපාරය නීත්‍යානුකූලව ලියාපදිංචි කරන්නේ කෙසේද යන්නයි. Business එකක් ලියාපදිංචි කිරීම යනු නීතිමය අවශ්‍යතාවයක් පමණක් නොව, ඔබේ ව්‍යාපාරයට විශ්වාසනීයත්වයක් ගොඩනැගීමට, බැංකු ගනුදෙනු කිරීමට, ණය පහසුකම් ලබා ගැනීමට සහ අනාගත වර්ධනයට මාර්ගය විවෘත කරන මූලික පියවරක්ද වේ.

මෙම ලිපිය හරහා ශ්‍රී ලංකාව තුළ තනි පුද්ගල ව්‍යාපාරයක්, හවුල් ව්‍යාපාරයක් හෝ සීමිත පුද්ගලික සමාගමක් ලෙස ව්‍යාපාරයක් ලියාපදිංචි කිරීමේ සම්පූර්ණ ක්‍රියාවලිය පැහැදිලි කර දෙනු ඇත.

1. ඔබේ ව්‍යාපාර වර්ගය තෝරා ගැනීම

Business එකක් ලියාපදිංචි කිරීමේ ක්‍රියාවලිය ආරම්භ කිරීමට පෙර, ඔබ ආරම්භ කිරීමට යන ව්‍යාපාරය අයත් වන්නේ කුමන ව්‍යාපාරික වර්ගයටද යන්න නිවැරදිව තීරණය කළ යුතුය. ශ්‍රී ලංකාවේ සාමාන්‍යයෙන් භාවිත වන ප්‍රධාන ව්‍යාපාර වර්ග තුනක් පවතී.

• තනි පුද්ගල ව්‍යාපාර (Sole Proprietorship)

එක් පුද්ගලයෙකු විසින් සම්පූර්ණයෙන්ම අයිතිය දරන සහ පාලනය කරන ව්‍යාපාර වර්ගයයි. ලියාපදිංචි කිරීම පහසු වන අතර, කුඩා සහ මධ්‍යම පරිමාණ ව්‍යාපාර සඳහා ජනප්‍රිය වේ. නමුත් ව්‍යාපාර ණය සහ වගකීම් සම්පූර්ණයෙන්ම අයිතිකරුටම බැඳී ඇත.

• හවුල් ව්‍යාපාර (Partnership)

දෙදෙනෙකු හෝ ඊට වැඩි පිරිසක් එකට එක්ව ව්‍යාපාරයක් පවත්වාගෙන යන විට මෙම ව්‍යාපාර වර්ගය භාවිත වේ. ලාභය සහ වගකීම් හවුල්කරුවන් අතර බෙදාගනු ලබන අතර, හවුල්කරුවන් අතර පැහැදිලි ගිවිසුමක් තිබීම අත්‍යවශ්‍ය වේ.

• සීමිත පුද්ගලික සමාගම (Private Limited Company)

2007 අංක 07 දරන සමාගම් පනත යටතේ ලියාපදිංචි වන, වෙන්වූ නීතිමය පුද්ගලභාවයක් සහිත ව්‍යාපාර වර්ගයයි. අයිතිකරුවන්ගේ වගකීම ඔවුන්ගේ කොටස් ආයෝජනයට සීමා වන අතර, විශාල ව්‍යාපාර සහ දිගුකාලීන වර්ධනය සඳහා වඩාත් සුදුසු වේ.

2. තනි පුද්ගල හෝ හවුල් ව්‍යාපාරයක් ලියාපදිංචි කිරීම

තනි පුද්ගල ව්‍යාපාරයක් හෝ හවුල් ව්‍යාපාරයක් ලියාපදිංචි කිරීම සිදු කරන්නේ ඔබ ව්‍යාපාරය පවත්වාගෙන යන ස්ථානයට අදාළ ප්‍රාදේශීය ලේකම් කාර්යාලය (Divisional Secretariat) හරහාය.

• සුදුසු ව්‍යාපාර නාමයක් තෝරා ගැනීම

ව්‍යාපාර නාමය තෝරා ගැනීමේදී, දැනට ලියාපදිංචි වී ඇති වෙනත් ව්‍යාපාර නාමයක් සමඟ සමාන නොවිය යුතුය. “ලංකා”, “රජයේ”, “National” වැනි වචන භාවිතයට විශේෂ සීමා පවතින අතර, සමහර අවස්ථාවල අදාළ අමාත්‍යාංශ අනුමැතිය අවශ්‍ය විය හැක.

• BN 1 අයදුම්පත ලබා ගැනීම

ප්‍රාදේශීය ලේකම් කාර්යාලයේ ව්‍යාපාර ලියාපදිංචි කිරීමේ අංශයෙන් BN 1 අයදුම්පත ලබා ගත හැක. හවුල් ව්‍යාපාර සඳහා අමතර ආකෘති පත්‍රද ඉදිරිපත් කළ යුතු වේ.

• අවශ්‍ය ලියකියවිලි සූදානම් කිරීම

අයදුම්පත සමඟ අයිතිකරුගේ ජාතික හැඳුනුම්පතේ පිටපත, ව්‍යාපාර ස්ථානයේ හිමිකම් හෝ කුලී ගිවිසුම, ග්‍රාම නිලධාරී සහතිකය සහ ව්‍යාපාරයට අදාල විශේෂ බලපත්‍ර (ආහාර, සෞඛ්‍ය, කර්මාන්ත ආදී) ඉදිරිපත් කළ යුතුය.

• ගාස්තු ගෙවා BR සහතිකය ලබා ගැනීම

ලියකියවිලි පරීක්ෂා කිරීමෙන් පසු නියමිත ගාස්තුව ගෙවීමෙන් දින කිහිපයක් ඇතුළත ව්‍යාපාර ලියාපදිංචි කිරීමේ සහතිකය (Business Registration Certificate – BR) ලබා ගත හැක.

3. සීමිත පුද්ගලික සමාගමක් (PVT LTD) ලියාපදිංචි කිරීම

සමාගමක් ලෙස ව්‍යාපාරයක් ලියාපදිංචි කිරීම සිදු කරන්නේ සමාගම් රෙජිස්ට්‍රාර් දෙපාර්තමේන්තුව (Registrar of Companies – ROC) විසින් පවත්වාගෙන යන e-ROC මාර්ගගත පද්ධතිය හරහාය.

• නම වෙන් කරවා ගැනීම (Name Reservation)

e-ROC පද්ධතිය හරහා ඔබ කැමති සමාගම් නාමය පරීක්ෂා කර, නම ලබා ගත හැකි නම් දින 30ක් සඳහා වෙන් කරවා ගත හැක.

• අත්‍යවශ්‍ය පෝරම ඉදිරිපත් කිරීම

සමාගම ලියාපදිංචි කිරීම සඳහා Form 1, Form 18 සහ Form 19 යන පෝරම අනිවාර්යයෙන් ඉදිරිපත් කළ යුතුය. මෙහිදී අධ්‍යක්ෂවරුන් සහ ලේකම්වරයාගේ කැමැත්ත නිල වශයෙන් ප්‍රකාශ කරයි.

• ව්‍යවස්ථාව (Articles of Association)

සමාගම පාලනය වන නීති රීති ඇතුළත් ව්‍යවස්ථාව සකස් කළ හැකි අතර, සමාගම් පනතේ Table A භාවිතා කිරීමද හැකි වේ.

• සංස්ථාගත කිරීමේ සහතිකය ලබා ගැනීම

අදාළ ගාස්තු ගෙවූ පසු, ලේඛන නිවැරදි නම් සමාගම් සංස්ථාගත කිරීමේ සහතිකය (Certificate of Incorporation) නිකුත් කරනු ලැබේ.

4. Business එකක් ලියාපදිංචි කිරීමෙන් ලැබෙන ප්‍රධාන වාසි

• බැංකු සහ මූල්‍ය පහසුකම්

ව්‍යාපාර නාමයෙන් බැංකු ගිණුමක් ආරම්භ කිරීම සහ ණය පහසුකම් ලබා ගැනීම සඳහා ලියාපදිංචි සහතිකය අත්‍යවශ්‍ය වේ.

• ව්‍යාපාරික විශ්වාසනීයත්වය

ලියාපදිංචි ව්‍යාපාර පාරිභෝගිකයන් සහ සැපයුම්කරුවන් අතර වැඩි විශ්වාසයක් ලබා ගනී.

• නෛතික ආරක්ෂාව

ඔබේ ව්‍යාපාර නාමය වෙනත් අයෙකු විසින් භාවිතා කිරීමෙන් ආරක්ෂා වේ.

• විදේශ වෙළෙඳපොළට ප්‍රවේශය

ආනයන හා අපනයන කටයුතු සඳහා ව්‍යාපාරය ලියාපදිංචි වී තිබීම අනිවාර්ය වේ.

5. අවධානය යොමු කළ යුතු වැදගත් කරුණු

• බදු ලියාපදිංචිය (TIN)

ව්‍යාපාරය ආරම්භ කළ පසු දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුවෙන් TIN අංකයක් ලබා ගැනීම නීත්‍යානුකූලව අනිවාර්ය වේ.

• වාර්ෂික අලුත් කිරීම්

ප්‍රාදේශීය ලේකම් කාර්යාලයේ ලියාපදිංචි ව්‍යාපාර නාම වසරකට වරක් අලුත් කළ යුතු අතර, සමාගම් සඳහා වාර්ෂික වාර්තා ඉදිරිපත් කළ යුතුය.

ව්‍යාපාරයක් ලියාපදිංචි කිරීම ඔබේ ව්‍යවසායකත්ව ගමනේ අත්‍යවශ්‍යම පියවරකි. නිවැරදි ක්‍රියාවලිය අනුගමනය කිරීමෙන් ඔබේ ව්‍යාපාරයට නීත්‍යානුකූලත්වය, විශ්වාසය සහ දිගුකාලීන වර්ධනය සඳහා ශක්තිමත් පදනමක් සකස් කළ හැක.

ව්‍යාපාර ලෝකයේ ප්‍රායෝගික මාර්ගෝපදේශ, නීතිමය උපදෙස් සහ වර්ධන අදහස් සඳහා vyapara.lk සමඟ නිරන්තරයෙන් රැඳී සිටින්න.